Tańce — wyjaśnienie
Pięć tańców narodowych Polski: co tak naprawdę oglądasz
Polonez, kujawiak, mazurek, krakowiak i oberek: skąd pochodzi każdy z tańców, co sprawia, że brzmi i porusza się tak, jak się porusza, i dlaczego program folklorystyczny wykonuje je w tej właśnie kolejności.
Zobacz bilety na krakowski pokaz folklorystyczny na GetYourGuide ↗Pięć tańców, od wolnego do szybkiego
| Taniec | Region | Nastrój |
|---|---|---|
| Polonez | Dwór królewski | Dostojny, powolny taniec kroczony w metrum trójdzielnym |
| Kujawiak | Kujawy | Powolny i liryczny, grany z swobodnym, rubatowym pulsem |
| Mazurek | Mazowsze | Umiarkowane tempo, z wyraźnym akcentem na drugiej lub trzeciej części taktu |
| Krakowiak | Kraków i Małopolska | Szybki i synkopowany, w metrum dwudzielnym |
| Oberek | W całym kraju | Najszybszy, wirujący obrót w metrum trójdzielnym |
Pięć tańców, zebranych z całego kraju
Polskie „tańce narodowe" nie są jedną tradycją regionalną — to pięć odrębnych tańców, z których każdy ma korzenie w innej części kraju, a XIX-wieczni kompozytorzy i choreografowie połączyli je we wspólny repertuar wykonywany w całym kraju. Pełny wieczór folklorystyczny, taki jak ten w Skansenie Smaków, opiera się na tej samej idei: przegląd kilku z pięciu tańców podczas jednego spotkania, zamiast dogłębnego poznania kroków tylko jednego regionu.
Polonez: krok, który otwiera wieczór
Polonez tańczony jest w wolnym metrum trójdzielnym i jest tańcem kroczonym, a nie wirowym — pary posuwają się po parkiecie w dostojnym, niespiesznym pochodzie, zamiast obracać się w miejscu. To taniec, który tradycyjnie otwierał polski bal, dlatego zwykle otwiera także program folklorystyczny: formalne, godne wejście, zanim tempo zacznie rosnąć.
Kujawiak: ten wolny, bez stałego rytmu
Nazwany od Kujaw, regionu centralnej Polski wokół Włocławka i Inowrocławia, kujawiak grany jest z luźnym, rubatowym wyczuciem — tempo rozciąga się i osiada, zamiast trzymać się ścisłego pulsu, bliżej mu duchem do śpiewanej melodii niż do marszowego rytmu. Jest zwykle najwolniejszy i najbardziej liryczny z całej piątki — celowy kontrast, zanim przejmą ją szybsze tańce.
Mazurek i krakowiak: środek programu
Mazurek wywodzi się z Mazowsza, regionu wokół Warszawy, i płynie w żywszym tempie niż kujawiak — oparty na mocnym akcencie padającym na drugą lub trzecią miarę taktu, a nie na pierwszą, z tupnięciem obcasa jako znakiem rozpoznawczym. Krakowiak natomiast nosi nazwę wprost od Krakowa i Małopolski — to szybki, synkopowany taniec w metrum dwudzielnym, a nie trójdzielnym, tańczony przez pary w strojach charakterystycznych dla regionu: mężczyzna w czapce z pawimi piórami i pasiastych spodniach, kobieta w kwiecistym fartuchu i w butach. Ponieważ stały zespół tego miejsca jest krakowski, to zwykle taniec najbliższy domowi.
Oberek: najszybszy, i zwykle ostatni
Nazwa oberka pochodzi od polskiego słowa „obracać się" i jest to najszybszy z pięciu tańców narodowych — wirujący taniec w metrum trójdzielnym, do którego pozostałe cztery budują napięcie przez cały wieczór. To konwencjonalne zwieńczenie programu folklorystycznego nie bez powodu: nic w zestawie nie jest szybsze, a zakończenie nim daje wieczorowi folklorystycznemu ostatni zastrzyk energii, zanim sala znów się uspokoi przy deserze i kawie.
Stroje zdradzają, który taniec właśnie oglądasz
Każdy z pięciu tańców tradycyjnie ma własny strój regionalny, ale to strój krakowski rozpoznaje najwięcej gości, bo jest zarazem najbardziej znanym polskim wizerunkiem folklorystycznym na świecie: granatowa kurtka mężczyzny obszyta czerwienią, rogatywka z pawimi piórami i pasiaste spodnie wpuszczone w czarne buty; kwiecista spódnica kobiety, fartuch obszyty koronką i gorset zdobiony koralikami. Wypatrywanie zmiany stroju między tańcami to prosty i niezawodny sposób, by śledzić, na którym etapie programu jest przedstawienie — nawet nie nadążając za samą muzyką.
Kapela za tańcem
Polska kapela ludowa akompaniująca takim tańcom opiera się zwykle na skrzypcach i klarnecie prowadzących melodię, z kontrabasem lub akordeonem pod spodem dla rytmu — instrumentarium jest w grubsza takie samo zarówno przy wolnym kujawiaku, jak i szybkim oberku; to tempo i akcentowanie, a nie zmiana instrumentu, odróżniają jeden taniec od drugiego. Warto wsłuchać się w zmianę nastroju między tańcami, nawet jeśli same kroki trudno śledzić z miejsca przy stoliku.
Oglądanie przy wspólnym stoliku, nie z fotela w teatrze
Ponieważ taki wieczór folklorystyczny odbywa się w sali restauracyjnej, a nie w teatrze, tancerze zwykle występują na wolnym skrawku podłogi między stolikami, a nie na podwyższonej scenie — dzięki temu szczegóły strojów i praca stóp są bliżej niż na formalnym koncercie folklorystycznym. Oznacza to też, że widoczność zależy od miejsca — przyjazd autokarem, a nie spóźnienie, zwykle zapewnia wcześniejsze zajęcie stolika i lepszy widok, gdy zaczyna się taniec.